Zabytki ruchome

Późnorenesansowy ołtarz św. Andrzeja znajduje się w kaplicy św. Andrzeja po lewej stronie kruchty. Tryptyk ten pochodzi z ok. 1600 r. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Został zrekonstruowany na podstawie zachowanych fragmentów najprawdopodobniej w latach 50. XX w., by 40 lat później przejść gruntowną renowację.
Na mensie, w ozdobionej trójkątnymi przydatkami predelli umieszczony jest namalowany na desce obraz Ostatniej Wieczerzy. Typowe XVII-wieczne retabulum składało się z dwóch par skrzydeł – jednej osadzonej w ruchomych kolumnach (obracających się na osiach) i drugiej nieruchomej. Skrzydła ruchome są dwustronne, mają po dwie kwatery z każdej strony. Cztery zewnętrzne przedstawiają sceny z życia Maryi, cztery wewnętrzne – z życia Jezusa. Skrzydła nieruchome były mniejsze i mieściły posągi św. Zofii z lewej strony i św. Pawła z prawej. Część środkową ołtarza wypełniał obraz Ukrzyżowania, zastąpiony później Męczeństwem św. Andrzeja (XIX w.). Podczas ostatniej renowacji przywrócono Ukrzyżowanie, niestety nie w oryginale, a w XIX-wiecznej kopii. W zwieńczeniu widoczny jest obraz Przemienienia Pańskiego.

Czarny ze złotymi zdobieniami ołtarz Matki Bożej Loretańskiej znajduje się w kaplicy po prawej stronie kruchty. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Pochodzi z XVII w. (barok), został konsekrowany w 1685 r. Prawdopodobnie podczas prac konserwatorskich w latach 1896-98 usunięto pierwotną mensę murowaną, zastępując ją kamienną, neoromańską. Środkowy obraz (Matka Boża Loretańska) został namalowany w tym samym czasie, w którym powstawał ołtarz. Niestety nie zachowała się srebrna (najprawdopodobniej) nakładana sukienka. Zwieńczenie zawiera wizerunek Chrystusa Bolesnego. W ołtarz wmontowane zostało XIX-wieczne tabernakulum. Obecne antepedium, przedstawiające Matkę Bożą z Dzieciątkiem w otoczeniu ornamentów roślinnych, umieszczono w ołtarzu dopiero po roku 1971. Być może pochodzi ze zburzonego kościoła Świętego Ducha.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Złocony wczesnobarokowy ołtarz św. Anny usytuowany jest po lewej stronie nawy. Pochodzi z połowy XVII w. (konsekracja w 1685 r., bp Mikołaj Oborski). Zawiera trzy olejne obrazy na płótnie. W centrum znajduje się Nauczanie Marii (ok. 1650 r.), w predelli wizerunek św. Cecylii (1650 r.); w zwieńczeniu natomiast mieści się obraz Najświętszej Marii Panny ze św. Anną i św. Joachimem.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Stojący po prawej stronie nawy ołtarz Matki Bożej Piekarskiej pochodzi z ok. 1630 r.; wykonano go w warsztacie snycerskim Baltazara Kuncza. W całości złocony, reprezentuje późną fazę krakowskiego manieryzmu. W predelli umieszczony jest Powrót Świętej Rodziny z Egiptu, natomiast w polu nastawy wizerunek Matki Bożej z Dzieciątkiem, Hodegetria. Obraz ten został wykonany na drewnie. Pierwotnie miał nieco inny kształt – tablica zamknięta była trójkątnie; nie zachowało się tło. Datowany jest na ok. 1430 r. Podczas ostatniej renowacji (1996 r.) usunięto z ołtarza późnobarokową glorię z XVIII w. Grawerowana płycina ozdobiona jest główkami aniołków z pozłacanymi włosami. W tle namalowany na ścianie baldachim.

Barokowy ołtarz główny został ukończony w 1698 r. (konsekracja w 1685 r.). Ma czarną strukturę i złoconą snycerkę. Klasycystyczne tabernakulum pochodzi z XVIII w. Kościół Św. Krzyża w Krakowie W środkowej części umieszczony jest rzeźbiony Chrystus na krzyżu (I poł. XVII w.), w tle płótno przedstawiające Jerozolimę, ozdobione dodatkowo złoconymi słońcem i księżycem. W zwieńczeniu znajduje się obraz Niesienie Krzyża, namalowany na podstawie ryciny Aleksandra Voeta I oraz – na samym szczycie – figury archanioła Michała i czterech aniołów. Po lewej stronie ołtarza stoi posąg św. Wojciecha, a po prawej św. Stanisława, patronów Polski.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie W nawie znajdują się cztery zespoły stall późnogotyckich z początku XVI w. Zachowały się tylko ich dolne części z pięknie zdobionymi kolumienkami. Jest to jeden z dwóch przykładów tak starych stall w Krakowie.

Pochodzące z II ćw. XVII w. stalle w nawie pierwotnie znajdowały się w kościele Świętego Ducha. Zostały tu przeniesione dopiero między 1748 a 1832 rokiem. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Ich strukturę wykonano z drewna iglastego, snycerkę zaś z lipowego. W całości pokryte są ciemną olejną polichromią i złoceniami. Obrazy w zapleckach przedstawiają sceny związane z powstaniem Zakonu Ducha Świętego.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Stalle w prezbiterium wraz z tronem prepozyta  dekoracją chóru datowane są na II ćw. XVIII w. Powstały przed 1748 r., najprawdopodobniej ok. 1722. Elementy te wykonane są z drewna pomalowanego czarną farbą olejną. Wszystkie obrazy w stallach wiążą się z duchakami; tworzą dwa cykle: dot. bł. Gwidona z Montpellier (po stronie północnej) i św. Marty (na ścianie południowej). Obrazy w medalionach wykonane są na deskach, pozostałe na płótnie.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Bardzo rzadkim zabytkiem są ławki z 2 ćw. XVII w. Usytuowane w nawie nie zwracają na siebie uwagi, tym bardziej, że ich zdobnictwo ogranicza się do skromnej dekoracji ornamentalnej i płycinowej.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Północną ścianę nawy urozmaica pięknie rzeźbiona i polichromowana późnorenesansowa ambona z I ćw. XVII w. Jest ciemnobrązowa, ma liczne złocenia. Korpus zdobią przedstawienia czterech Ewangelistów i Chrystusa. Baldachim wieńczy figura św. Jana Chrzciciela. Kazalnica ta jest jednym z najstarszych tego typu zabytków w naszym mieście.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Gotycką chrzcielnicę z brązu wykonał w 1423 r. ludwisarz krakowski Jan Freudenthal. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Jest ona najbardziej bogato ozdobionym gotyckim wyrobem ludwisarskim w Krakowie. Dekorują ją przedstawienia Adama i Ewy, Zwiastowania, Ukrzyżowania, świętych Piotra, Pawła, Macieja, Tomasza, Jerzego, Barbary, Katarzyny, dwóch innych świętych, prawdopodobnie Doroty i Agaty. Jest także godło duchaków. Nie zachowała się oryginalna podstawa chrzcielnicy. Obecna jest, podobnie jak i pokrywa, neogotycka (XIX w.).

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Jednym z najstarszych w Krakowie jest także pięknie zdobiony późnorenesansowy konfesjonał z XVI w. z kaplicy św. Zofii. Pierwotnie stał w innym miejscu świątyni, niestety nie udało się ustalić, gdzie. Pewne jest, że zajmował wnękę większą niż obecnie.

U szczytu ściany tęczowej wisi gotycki krucyfiks datowany na koniec XV w. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Zdobi go barokowy titulus. Rzeźba przedstawiająca Ukrzyżowanego Jezusa wykonana została w drewnie lipowym. Postać Pana jest naturalnej wielkości, polichromia ma kolor autentycznie cielisty. Cechuje ją niesamowita wręcz dbałość o szczegóły. Pierwotnie krucyfiks ten był wyeksponowany prawdopodobnie w łuku tęczy, następnie gdzieś go przeniesiono, by w 1839 r. umieścić go w miejscu, gdzie znajduje się obecnie.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Kościół Św. Krzyża w Krakowie Drewniane figury Matki Bożej i św. Jana Ewangelisty, umieszczone po bokach ołtarza głównego, pochodzą z 1520 r. Przeznaczone są do oglądania tylko z przodu, gdyż pozornie zachowując wielkość i proporcje człowieka, spłaszczają się, gdy spojrzy się na nie z boku. Podczas renowacji w 1994 r. przywrócono postaciom pierwotny wygląd i uzupełniono ubytki.

U Świętego Krzyża znajdują się dwa lawaterze (umywalnie kapłańskie). Kościół Św. Krzyża w Krakowie Pierwszy z nich, renesansowy z 1581 r. pochodzi ze zburzonego kościoła Ducha Świętego. Kościół Św. Krzyża w Krakowie Wykonano go z kamienia pińczowskiego, mierzy 180 cm wysokości i ma bogatą dekorację rzeźbiarską. Podczas prac konserwatorskich pod koniec XIX w. wmurowano go w południową ścianę kruchty.
Drugi, unikatowy, ozdobiony chrząstkowo-małżowinowym ornamentem, można podziwiać w zakrystii. Datowany jest na połowę XVII stulecia.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie W prezbiterium nad wejściem do zakrystii wisi obraz św. Jadwigi. Pochodzi z I poł. XVII w., jest olej na drewnie. Niemożliwością jest ustalenie, którą Jadwigę przedstawia. Prawdopodobnie jest to połączenie Jadwigi Śląskiej z Jadwigą Andegaweńską, co świadczy o nakładaniu się kultów obu świętych w tamtym czasie.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Tuż obok znajduje się obraz Matki Boskiej Bolesnej. Zachował on dawną, dość potężną XVII-wieczną ramę. W dolnej części przedstawienie św. Magdaleny.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie W kaplicy Matki Bożej Loretańskiej stoi figura Pana Jezusa Frasobliwego, czczona tutaj od początku XVI w. Takie przedstawienie jest charakterystyczne dla kościołów duchackich.

Kościół Św. Krzyża w Krakowie Godnymi uwagi elementami wystroju świątyni są jeszcze XVI-wieczne drzwi (główne), gotycki portal nad wejściem na chór muzyczny, a także powstałe ok. 1517 r. skrzydła późnogotyckiego tryptyku, pochodzące z nieistniejącego już wawelskiego kościoła św. Michała, usytuowane ponad wspomnianym wcześniej portalem.
Jednym z nowszych przedmiotów jest rzeźba Piety Katyńskiej, wykonana w 2000 r. przez prof. Cz. Dźwigaja. Obecnie wypełnia ona wnękę ołtarzową w kaplicy św. Zofii.


mensa
główna część ołtarza w formie płyty lub skrzyni na nóżkach;
predella
część ołtarza między mensą a nastawą ołtarzową, stanowiąca podstawę retabulum;
retabulum
nastawa ołtarza
antepedium
ozdobna osłona przedniej części ołtarza chrześcijańskiego;1

1Definicje pochodzą ze Słownika Języka Polskiego.

Czy wiesz, że...

Jest to jedyny w Krakowie kościół jednofilarowy.

Valid XHTML 1.0 Strict